«Երկիր» շաբաթաթերթ, 27 փետրվարի 2009

«Այսօր մեր երիտասարդների մեծ մասը ընդհանրապես տեղյակ չէ, թե ինչ է կատարվում Հայաստանի շուրջը, տեղյակ չէ տարվող քաղաքականությունից, ռազմավարությունից, տեղյակ չէ նույնիսկ նորագույն պատմությունից, օրինակ` Արցախյան ազատամարտի վերաբերյալ ինչ-որ կցկտուր, լոզունգների մակարդակով բաներ գիտեն»,- ասաց «Հայաստանը եւ տարածաշրջանը արդի միջազգային քաղաքական համակարգում» ամառային եւ երեկոյան դպրոցների կազմակերպիչ, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների գծով փորձագետ Կարեն Վրթանեսյանը:

«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի եւ «Հենակետ» հասարակական կազմակերպության կողմից կազմակերպված երեկոյան դպրոց ընդունվելու համար դիմել է վաթսունից ավելի մարդ` 21 տեղի համար: Դիմորդների ընտրությունը եղել է հարցազրույցների միջոցով, որոնց ժամանակ նույնիսկ «հայտնագործություններ» են արվել. օրինակ` ասել են, թե Սյունիքի մարզը սահմանակից է Վրաստանին, Կիլիկիան գտնվում է Մեռյալ ծովի ափին եւ այլն:

Արցախյան հակամարտության լուծման վերաբերյալ էլ հանճարեղ տարբերակներ են առաջարկվել. «Ես կարծիք լսեցի, որ պետք է սպասել մինչեւ կռված սերունդը ծերանա, մահանա, կորցնի իր ուժը, դրանից հետո կարելի է Արցախը հանգիստ հանձնել: Լրիվ լուրջ էր ասում, ու ասողն էլ պետհամալսարանի միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի շրջանավարտ էր` շատ ժրաջան, եռանդուն երիտասարդ»,- ասաց Կ. Վրթանեսյանը:

Ընդհանուր առմամբ` ԼՂ կոնֆլիկտի լուծման վերաբերյալ հնչած տարբերակներն ինչ-որ աբստրակտ գաղափարներ են եղել. «Նրանց այդ տարբերակները ցույց էին տալիս, որ տեղյակ չէին նույնիսկ Արցախի աշխարհագրությունից, չգիտեին` այնտեղ ինչ շրջաններ կան, որ շրջանը ռազմավարական ինչ նշանակություն ունի, որտեղ ինչ դիրքեր, ճանապարհներ կան: Ավելին` շատերը մեզ մոտ էին առաջին անգամ քարտեզը տեսնում: Գալիս ու զարմանքով սկսում էին քարտեզն ուսումնասիրել: Աբսուրդ է, բայց իրականություն»:

Եթե մինչ այդ ընդամենը տպավորություն էր ստեղծվել, ապա դրանից հետո հաստատվեց, որ ուսանողների պատրաստվածության մակարդակը բավականին ցածր է:

Եվ այս դեպքում մեղքը բոլորովին էլ նրանցը չէ: Կ. Վրթանեսյանը նշեց, որ դիմորդների մեծ մասն ակտիվ, խելացի, ուսման ծարավ երիտասարդներ են եղել. «Մարդ կար, որ Եվրամիության սահմանադրությունը գիտեր: Բայց քաղաքագետ լինելով, ու՞մ է պետք Եվրամիության սահմանադրության իմացությունը, եթե չգիտի, թե Հայաստանը ինչ երկրներով է շրջապատված, որ երկիրն ինչ կրոն է դավանում…»:

Դիմորդների մի մասը խիստ ռոմանտիկ պատկերացումներ է ունեցել միջազգային կազմակերպությունների, արեւմտյան երկրների քաղաքականության վերաբերյալ: Ըստ նրանց պատկերացումների` իբր դրանք գործում են զուտ մարդասիրական սկզբունքներով, այնինչ` ցանկացած երկիր եւ կազմակերպություն նախեւառաջ իր կամ իր տերերի շահերն է հետապնդում:

Սա հետեւանք է այն բանի, որ այսօր շատ երիտասարդներ մասնակցում են միջազգային կազմակերպությունների կողմից կազմակերպված սեմինարների, հանդիպումներ են լինում ադրբեջանցի, թուրք երիտասարդների հետ, եւ այդ հավաքների ժամանակ նրանց բացատրում են, թե ադրբեջանցին էլ, թուրքն էլ մեզ պես մարդ է, ու թե պետական քաղաքականությունն անմիջականորեն կախված է անհատական շփումներից:

Իհարկե, ոչ ոք չի հերքում, որ թուրքն էլ մարդ է, բայց անհրաժեշտ է պետական շահերն ու անհատական շփումները տարբերակել. «Ես համոզված եմ, որ Թուրքիայում լավ անհատներ կան, բայց դա չի փոխում Թուրքիայի քաղաքականությունը ոչ Հունաստանի, ոչ Հայաստանի հանդեպ»:

ԵՊՀ ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետի մագիստրանտ Կարինե Հունանյանը երեկոյան դպրոցի շրջանավարտներից է. «Ես տարաբնույթ ինֆորմացիա ստացա դպրոցում: Հասկացա Ղարաբաղի իրական նշանակությունը: Հայացա»: Հարցին, թե արդյոք նորմա՞լ է, որ այդ ամենը բուհն ավարտելու շեմին է իմանում, պատասխանեց. «Լավ կլիներ, որ ավելի շուտ իմանայի: Ինձ ոչ ոք չի ասել, որ պետք է իմանամ: Պետք է ասեին դպրոցում, հետո` համալսարանում»:

Երեկոյան դպրոցի դասընթացներին մասնակցելու համար ընտրվել են այն երիտասարդները, ովքեր ունեն առողջ դատողություն ու մտածելակերպ, գիտելիքների որոշակի պաշար եւ հասարակական ակտիվ կյանքով են ապրում: Իսկ ընդհանուր առմամբ, հաշվի առնելով վերոնշյալ ցավալի հանգամանքները, գիտելիքներն այնքան էլ մեծ դեր չեն խաղացել դպրոց ընդունվելու համար:

Դպրոցում դասախոսությունները կառուցվում են միայնումիայն փաստերի հիման վրա. «Ես անձամբ չեմ ուզում իմ կարծիքը բոլորի վզին փաթեթել: Երբ, օրինակ, ինձ ասում են, որ տնտեսական համագործակցությունը բերում է բոլոր կոնֆլիկտների լուծման, ես օրինակներ եմ բերում, որ ոչ միշտ է դա այդպես: Ուսանողն ինքը կարող է իր դատողությունները կառուցել, հասկանալ փաստերի կշիռը:

Պետք է բոլոր փաստերը բերել եւ գործիքներ տալ` դրանք ընկալելու եւ հասկանալու համար»,- ասաց Կարեն Վրթանեսյանը:
Հիմնականում դպրոց դիմում են հասարակագիտական ոլորտի ուսանողները` Երեւանի պետական համալսարանից եւ Ռուս-հայկական սլավոնական համալսարանից, ավելի քիչ` այլ բուհերից:

Կ. Վրթանեսյանը նշեց, որ ընդհանուր առմամբ, չհաշված վերոնշյալ խայտառակ օրինակները, ԵՊՀ ուսանողների գիտելիքների բազան ավելի ծանրակշիռ է: Դիմորդներ են եղել նաեւ մասնավոր բուհերից. «Ցավոք, մասնավոր բուհի նորմալ ուսանող ես չտեսա, թեեւ շատ կուզենայի տեսնել: Նախ` շատ քիչ էին դիմորդները, բայց ով էլ դիմել էր, թույլ էր»:

Աստղիկ ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

Հունվարի 31-ին ավարտական վկայականներ հանձնվեցին «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի և «Հենակետ» հասարակական կազմակերպության համատեղ`Երեկոյան դպրոցի քսանմեկ շրջանավարտներին: «Հենակետ» հ/կ-ի գրասենյակում տեղի ունեցած արարողության ժամանակ ողջույնի խոսքով շրջանավարտներին դիմեցին և վկայականները հանձնեցին «Արարատ» կենտրոնի տնօրեն, քաղ. գիտ. դոկ. Արմեն Այվազյանը, «Հենակետ» հասարակական կազմակերպությունից` Կարեն Վրթանեսյանն ու Սերգեյ Չամանյանը.:

Նշենք, որ «Հայաստանը և տարածաշրջանը արդի միջազգային քաղաքական համակարգում» թեմայով Երեկոյան դպրոցի դասընթացներն անցկացվել են 2008թ. հոկտեմբերի 20-ից դեկտեմբերի 13-ը Երևանում:

Ս/թ դեկտեմբերի 6-ին «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի Ամառային դպրոցի շրջանավարտներին հանձնվեցին ավարտական վկայականները: ԱՌԿ-ի գրասենյակում տեղի ունեցած արարողության ժամանակ ողջույնի և շնորհավորական խոսքով շրջանավարտներին դիմեց և վկայականները հանձնեց կենտրոնի տնօրեն, քաղ. գիտ. դոկ. Արմեն Այվազյանը: Շնորհավորելու էին եկել նաև դպրոցի հարցերով պատասխանատու Կարեն Վրթանեսյանը և հրավիրված դասախոսներ հոգ. գիտ. թեկ. Ալբերտ Նալչաջյանը, պատ. գիտ. դոկ. Էդիկ Դանիելյանը, բան. գիտ. թեկ. Լուսինե Սահակյանը, երաժ. գիտ. թեկ. Մհեր Նավոյանը:

… Դպրոցի դասընթացների թեմաները շատ հետաքրքիր են և արդիական: Օրինակ` երաժշտության, ճարտարապետության, կովկասյան ազգությունների, հայոց ինքնության մասին դասախոսություններն անձամբ ինձ համար շատ ուսուցողական էին, և վստահ եմ, որ դրանց շուրջ լրացուցիչ դասախոսություններ կարելի է նորից ու նորից ունկնդրել»:
Օլյա Յորդանյան

… Դպրոցը կարելի է ասել փոխեց իմ կյանքը: …Ամեն օր հանդիպում էի այլ կերպ մտածող մարդկանց ու շփվում նրանց հետ, անընդհատ առաջանում էին հարցեր, որոնց պատասխանները չէի կարողանում գտնել… Ամենից շատ ինձ դուր էր գալիս մեր դպրոցի խստությունն ու գաղափարական ուղղվածությունը… Դպրոցի դասերի ժամանակ ցանկանում էի ոչ մի բան բաց չթողնել, շուտ հասնել ու չբացակայել:

… Կազմակերպիչներն ու դասախոսական անձնակազմի յուրաքանչյուր ներկայացուցիչ, բացի գիտելիքից, մեզ փոխանցում էր նաև դրական լիցքեր, փորձ, պայքարելու ու սեփական նպատակին հասնելու ցանկություն… Մասնագետներն ու հատկապես նրանցից յուրաքանչյուրի ինքնատիպ լինելը ամենից շատ ինձ դուր եկավ: Ծրագիրը բավական բովանդակալից ու հետաքրքիր էր կազմված: Երբեք չէի մտածել, թե որքան նրբություններ ունի մեր երաժշտարվեստը, ճարտարագիտությունը, ինքնությունը:

… Ստացած գիտելիքների և ձեռք բերված փորձի մասին խոսելիս` կարող եմ ուղղակի նշել, որ սրանից լավ հաստատ լինել չէր կարող… Տեղեկատվությունն այնքան բազմաբևեռ ու շատ էր, որ մինչև այժմ դեռ նյութեր կան, որոնք չեմ հասցրել ընթերցել:
Անձամբ ինձ համար այս մեկամսյա դասընթացները, ֆորումը, ապա` ԼՂՀ կատարած մեր այցը հոյակապ հնարավորություն էին մի փոքր ավելի հասունանալու, հաստատակամ դառնալու, համառ ու համարձակ դառնալու, և ամենակարևորը` երբեք չհանձնվելու համար»:
Ռուզան Հարությունյան

«Հիմա, երբ ավելի հեշտ է հետ նայելն ու այդ ժամանակահատվածը վերլուծելը, հասկանում եմ, որ դպրոցն ինձ վերադարձրեց հայրենասիրությունս… Հայրենիքի մասին հսկայական բացասական տեղեկատվությունը, որ լսում ես ամենուր, պարզապես «թույլ է տալիս, որ երես թեքես հայրենիքից ու հանգիստ խղճով ապրես»… Դե, ավելի հեշտ է ասել` «Ի՞նչ է ինձ տվել հայրենիքը», քան «Իսկ ի՞նչ եմ արել ես հայրենիքի համարե հարցին պատասխանելը… Հիմա բավարար գիտելիքներ ունեմ Հայաստանին վերաբերող կարևորագույն խնդիրներն ավելի լուրջ քննարկելու և դրանց էությունը ոչ միայն այլազգի, այլև հայ ընկերներիս բացատրելու համար: Ու կարծես` ստացվում է դա ինձ մոտ»:
Աստղիկ Կարապետյան

… Կան շատ երիտասարդներ և մեծահասակներ, որոնք լավ չեն ըմբռնում մեր պետության (որի մի մասնիկը նաև իրենք են) առաջնային լուրջ խնդիրները։ Դասընթացի շնորհիվ ես կարողանում եմ այժմ ճիշտ կողմնորոշվել շատ հարցերում»։
Արշակ Ծառուկյան

«Արարատ կենտրոնի ամառային դպրոցն, ամենից առաջ, ինձ տվեց ոգևորված հավատ, հայրենասիրության նոր, ավելի բարձր, գիտակցված մակարդակ: Սովորեցի գաղափարական հակառակորդի հետ խոսել փաստարկված և ուժեղի կեցվածքով… Ի վերջո գալիս եմ եզրակացության, որ հայրենիքի և սեփական պետության մասին խոսելիս, միայն հպարտությունը պետք է ուղեկից լինի:
… Եթե ավելի վաղ տեղեկատվական պատերազմներից գաղափար կազմում էի սիրողական մակարդակով, ապա այժմ պատկերացումներս փաստարկված են ու հիմնավորված, ինչի համար պարտական եմ ամառային դպրոցին… Հոգեբանական և քարոզչական պատերազմների, ինչպես նաև հայկական հարցի դեմ քարոզչական թեզերի ու մեխանիզմների մասին դասախոսությունները հնարավորություն տվեցին ինքնուրույն մշակել և գործնականում իրականացնել քարոզչական ճակատի սեփական հատվածի պաշտպանությունը:
… Հիմա մարդկանց հետ բանավիճելիս հաճախ եմ վկայակոչում «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի ուսումնասիրությունները, Արմեն Այվազյանի տեսակետներն ու հետազոտությունները, սկզբունքային պայքարը հակահայկական քարոզչության դեմ… Պետք է ասեմ, որ մեր հայրենակիցներին հատկապես շատ է ոգևորում հայ ռազմիկի վարքականոնի գոյության փաստն ու հայ լինելու հիմնական սկզբունքները»:
Նաիրի Հոխիկյան

… Ամառային դպրոցի շրջանակներում ուսումնասիրեցինք մի շարք առարկաներ, որոնք բոլորն էլ միտված էին ուսանողների մեջ Հայաստանի պատմության, դերի, նպատակների, հայ ժողովրդի ազգային դիմագծի վերաբերյալ ճիշտ համոզմունքներ ձևավորելուն և թշնամական թեզերի առատության մեջ ճիշտ կողմնորոշվել սովորեցնելուն:

… Ամառային դպրոցի տված գիտելիքների շարքում հատկապես կարևորում եմ 1991-1994թթ. Արցախյան ազատամարտի ժամանակ ազատագրված յոթ շրջանների կենսական նշանակությանը նվիրված դասախոսությունները: Դասախոսներն ընդգծեցին, թե ազատագրված տարածքներն ինչ ահռելի նշանակություն ունեն Արցախի, ՀՀ-ի անվտանգության, անգամ` գոյության, հետևաբար և հայ ժողովրդի գոյության համար:

… Շնորհակալություն եմ հայտնում «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնին և բոլոր դասախոսներին մեզ անշահախնդրորեն այսքան գիտելիքներ հաղորդելու համար: Ցավոք, ամառային դպրոցի շրջանակներում արծարծված խիստ կարևոր խնդիրները հաճախ չեն լուսաբանվում զանգվածային լրատվամիջոցների, հատկապես ամենաազդեցիկ հեռուստատեսության կողմից: Երիտասարդությանը նման գաղափարներով զինելը և նրա մեջ արտաքին, հաճախ` թշնամական գաղափարների դեմ դիմադրողականություն ձևավորելը առաջին հերթին պետական կառույցների գործն է: Եվ այս տեսանկյունից ցանկալի կլիներ, եթե Հայաստանի պետությունն աջակցեր «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնին` դասընթացները շարունակական դարձնելու գործում, ինչպես նաև` կենտրոնի հայանպաստ այլ նախաձեռնություններում»:
Սոնա Ավագյան

Նելլի Հարությունյան

2008թ. հոկտեմբերի 20-ից մինչև դեկտեմբերի 13-ը «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնը և «Հենակետ» հասարակական կազմակերպությունը Երևանում կազմակերպում են «Հայաստանը և տարածաշրջանը արդի միջազգային քաղաքական համակարգում» երեկոյան դպրոց/դասընթացներ։

«Արարատ» կենտրոնի նմանատիպ կրթական ծրագիրը հաջողությամբ անցկացվեց 2008 թ. ամռանը։ Ամառային դպրոցի աշխատանքի մասին բազմաթիվ նյութերին, ներառյալ ԶԼՄ լուսաբանումը, կարող եք ծանոթանալ www.dproc.net կայքում։ Շրջանավարտների ու կազմակերպիչների հետ անմիջական կապ կարելի է հաստատել forum.xosq.net ֆորումի միջոցով։

Ծրագրի նպատակներն են` արդի միջազգային հարաբերությունների համատեքստում Հայաստանի և տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական իրավիճակի բազմակողմանի քննական լուսաբանումը, ինչպես նաև ուսանողների վերլուծական կարողությունների և ժամանակակից տեղեկատվական միջոցներն արդյունավետ օգտագործելու հմտությունների զարգացումը:

Առաջարկվող դասընթացներն են.

• * Տարածաշրջանային մերօրյա հակամարտությունների պատմաքաղաքական արմատները, ներառյալ պատմական ժողովրդագրության և աշխարհագրության հիմնահարցերը։
• * Ազգային ինքնություն և ազգայնականություն. հայկական և օտար փորձի վերլուծություն։
• * Ներկա աշխարհառազմավարական իրավիճակը տարածաշրջանում, միջազգային հարաբերություններ, անվտանգության խնդիրներ։
• * Հոգեբանական/տեղեկատվական պատերազմներ, քարոզչություն-հակաքարոզչություն, PR և հասարակական կարծիքի ձևավորում։
• * Համացանցում (Internet) անվտանգ և արդյունավետ աշխատանքի հիմունքներ, տեղեկատվության տարածում։
• * Առաջնորդական ներուժի զարգացում։

Դասընթացները վարում են քաղաքագիտության, պատմության, հոգեբանության, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների առաջատար մասնագետներ։ Դասախոսություններին զուգահեռ կանցկացվեն սեմինար-պարապմունքներ՝ գործնական աշխատանքներ, քննարկումներ, կինոդիտումներ։

ԵՐԵԿՈՅԱՆ ԴՊՐՈՑՆ ԱՆՎՃԱՐ Է։

Ուսանողներն ընտրվում են մրցութային սկզբունքով` ներկայացված դիմումի և հարցազրույցի արդյունքների հիման վրա։ Հարցազրույցի կհրավիրվեն միայն ընտրության առաջին (դիմումի) փուլն անցած ուսանողները։ (Ներբեռնել դիմումի ձևը. dimum.doc (117 կԲայթ))

Դպրոցը նախատեսված է 18–30 տարեկան՝ հասարակական գիտություններ ուսումնասիրող ուսանողների և երիտասարդ մասնագետների համար։ Ընտրության ժամանակ նկատի կառնվեն դիմորդների՝ համակարգչից ու համացանցից օգտվելու բազային հմտությունները։ Խիստ ցանկալի է նաև օտար լեզուների, հատկապես անգլերենի և ռուսերենի իմացությունը։

• * Դասերն անցկացվելու են սեղմ ժամանակացույցով։
• * Մրցույթը շահած յուրաքանչյուր ուսանողի ներկայությունը և մասնակցությունը բոլոր դասերին պարտադիր են։
• * Դպրոցը հաջողությամբ ավարտած ուսանողները կստանան համապատասխան վկայականներ։
• * Դիմումներն ընդունվում են մինչև ս.թ. հոկտեմբերի 12-ը ներառյալ։

Դիմումին անհրաժեշտ է կցել ինքնակենսագրություն և լուսանկար։

Լրացված փաստաթղթերի փաթեթը ուղարկել dproc@henaket.org էլ-փոստի հասցեով մինչև հոկտեմբերի 12-ը ներառյալ։

Դասընթացներին արդյունավետ մասնակցությունը մեծապես կնպաստի ձեր մասնագիտական պատրաստվածությանն ու հետագա աշխատանքային գործունեությանը։

«Ղարաբաղը երբեք չի հրաժարվելու իր անկախությունից: Ղարաբաղի անկախության այլընտրանքը միայն կարող է լինել Հայաստանի հետ վերամիավորումը: Սա՛ է, ուրիշ ձև չկա: Հետդարձ խորհրդային իրողություններին (քաղաքական կամ որևէ այլ կարգի իրողություն) չի կարող լինել, որովհետև մենք անցած այս բոլոր տարիներին մեր բոլոր քայլերը կատարել ենք քաղաքակիրթ աշխարհի համար ընդունելի գործողությունների համատեքստում. սկզբնական փուլում` Խորհրդային Միության գործող օրենսդրության շրջանակներում, հետո` միջազգային իրավունքին համապատասխան»: Այսպիսի հայտարարություն արեց Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Ազգային ժողովի նախագահ Աշոտ Ղուլյանը «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի կազմակերպած ամառային դպրոցի ուսանողների հետ օգոստոսի 30-ին ԼՂՀ ԱԺ-ում կայացած հանդիպման ժամանակ:

«Ինչպես դարեր առաջ, այսօր էլ Արցախը շարունակում է Հայաստանի պատմական մաս կազմել: Եթե խնդիրը մենք կարողանանք լուծել (և չպիտի կասկածենք, որ կարողանալու ենք) այնպես, որ հասնենք նաև երկրորդ հայկական հանրապետության` ԼՂՀ-ի ազատ ինքնորոշվելու իրավունքի հաստատմանը, ապա միասնական պետության` միասնական Հայաստանի մեջ ապրելու հարցը մենք շատ հեշտ լուծելու ենք մեր համազգային քննարկումների ծիրում»,- ասաց ԱԺ նախագահը:

Նրա խոսքերով, Լեռնային Ղարաբաղը` որպես հանրապետություն, լիովին համապատասխանում է միջազգային չափանիշներին:

«Այսօր հակամարտության խնդրով զբաղվող բոլոր կազմակերպություններին, հատկապես նրանց, որոնք հետազոտություններ են անում ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների, երկրի զարգացման, կոռուպցիայի դեմ պայքարի հարցերում, շատ պարզ տեսանելի է, որ Ղարաբաղն այս ողջ արժեքային համակարգի տեսանկյունից զգալի առավելություն ունի Ադրբեջանի նկատմամբ»,- ասաց Աժ նախագահը: Նա միաժամանակ հավելեց, որ ընտրությունից ընտրություն փոփոխություններ անելու անհրաժեշտություն է նկատվում, և որ այսպես ասած, ռազմական դրության պայմաններում Արցախում չկա մարդու իրավունքների լիարժեք պաշտպանություն:

Ըստ Արցախի խորհրդարանի նախագահի` արցախյան շարժման 20-ամյակի և հանրապետության հռչակման 17-րդ տարեդարձի փաստերից հետևյալ եզրահանգումները պետք է անել. առաջին` ԼՂՀ-ն իրողություն է, որը, չճանաչված պետություն լինելով հանդերձ, շարունակում է մնալ ռազմաքաղաքական կարևոր գործոն, և տարածաշրջանում տեղի ունեցող բոլոր իրադարձությունները, ինչպես նաև նախագծերը հաշվի են առնում Արցախի հնարավոր պատասխան քայլերը: Երկրորդ` իրողություն են դարձել նաև 88թ.-ի շարժման առաջին սերնդի նպատակները. ստեղծվել է անկախ, ինքնուրույն ԼՂՀ, որը 2006թ.-ին ունեցավ իր առաջին Սահմանադրությունը: Երրորդ` Արցախի ակնկալիքները հիմնահարցի կարգավորման գործընթացից, իրենց հիմքում կախված են հենց Արցախի պահվածքից:

«Ղարաբաղյան հիմախնդրի լուծումը մենք հեռուներում չպիտի փնտրենք: Բանալին այստեղ է, առաջին հերթին` Արցախում: Եթե մի քիչ ավելի լայնացնենք սահմանները, այն նաև մեր համազգային խնդիրների շրջանակներում է: Եթե մենք կարողանանք շարունակել այնպես, ինչպես սկել ենք 88թ.-ին, այն նույն իրավական հարթության մեջ, որը մեզ հաջողվել է պահպանել, ես կարծում եմ, որ ինչքան էլ փորձեն, ինչքան էլ միջնորդների, միջազգային տարբեր կազմակերպությունների մոտ ցանկություն լինի խեղդել, ինչ-որ բանով զսպել Ղարաբաղի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքը, միևնույն է` դա չի հաջողվելու»,- ասաց Աշոտ Ղուլյանը:

Ի՞նչն է եղել և մնում առաջնային

«Մեզ համար առաջնային եղել և մնում են անվտանգության խնդիրները»,- ուսանողների հետ հանդիպման ժամանակ նշեց ԼՂՀ ԱԺ նախագահը:

Նրա խոսքերով` Արցախը կարողանում է պահպանել հավասարակշռությունը պաշտպանության համակարգի հարցում` բանակի մարտունակություն, ինժեներական կառույցներ, սպառազինություններ: Սակայն մտահոգություն է առաջացնում այն, որ Ադրբեջանը փորձում է խախտել այդ ռազմաքաղաքական հավասարակշռությունը:

Իր ելույթում եվրոպական արժեքների դերը բարձր գնահատելով հանդերձ` Աշոտ Ղուլյանը նշեց. «Եթե մենք դրսից պարտադրվող կամ մատուցվող հավասարություն, ժողովրդավարություն և այդ կարգի հասկացություններով փորձենք ետ մղել անվտանգության հարցերը, ապա համարեք, որ այդ հավասարակշռությունն արդեն խախտվել է»: Նա հավելեց, որ Արցախի անվտանգության ներկայիս մակարդակը պետք է պահպանել և զարգացնել: Այլապես, այսօրվա բավարար վիճակը վաղը կարող է անբավարար լինել և՛ տեխնոլոգիական, և՛ կազմակերպչական առումներով:

Ըստ Աշոտ Ղուլյանի` անվտանգության վերաբերյալ արցախյան կողմի պատկերացումները տարբերվում են եվրոպական կամ ռուսական կողմի պատկերացումներից: Վերջիններս անվտանգության առաջին բաղադրիչ են համարում խաղաղապահ ուժերը: Աշոտ Ղուլյանի կարծիքով, չի կարելի բացառել, որ անվտանգության այդպիսի համակարգը միջնորդների համար սեփական երկրների ներկայությունը Արցախում ապահովելու հնարավորություն է:

«Ղարաբաղյան հիմնախնդրի առանձնահատկությունը և ինքնատիպությունը հենց այն է, որ, ի տարբերություն մյուս բոլոր կոն‎ֆլիկտային իրավիճակների, այստեղ խաղաղապահ զորքեր պետք չեն եղել: 94թ.-ի մայիսի 12-ից սկսած` հրադադարը պահպանվում է զուտ կողմերի սեփական պաշտպանական համակարգերի միջոցով: Ղարաբաղյան կողմի համար, կարծում եմ` նաև հայկական ողջ քաղաքական վերնախավի և ռազմական ղեկավարության համար անվտանգության ամենակարևոր համակարգը սեփական զինված ուժերն են»,- ասաց խորհրդարանի նախագահը:

Թվեր, թվեր… Մենք ոչինչ չենք անում

Ամառային դպրոցի ուսանողների հետ հանդիպման ժամանակ անդրադարձ եղավ նաև Ադրբեջանի կողմից իրականացվող հակահայ քարոզչությանը: Աշոտ Ղուլյանը նշեց, որ Ադրբեջանում կան հաստատություններ, որոնք ոչ թե ըստ ցանկության, սիրողական մակարդակով, այլ աշխատանքի բերումով են ամենօրյա հակահայ լրատվական հոսք կազմակերպում: Այդ լրատվական հոսքի նպատակներից մեկը Ադրբեջանի ռազմական հզորությունը ուռճացված ներկայացնելն է: Այս քարոզչության մյուս ուղղությունն էլ ներկայացնում է, թե իբր «Արցախյան կողմն ամեն օր խախտում է զինադադարը», և «աշխարհում տեղի ունեցող բոլոր բացասական զարգացումների (օրինակ` մարդկանց առևտուր (թրա‎ֆիք ինգ), միջուկային թափոններ և այլն) առաջին կրողներից է»:

Սրա հետևանքով Ադրբեջանի ներսում տպավորություն է ստեղծվում, թե իբր այդ երկիրը «օրըստօրե հզորանում է, տնտեսությունը զարգանում է, կոռուպցիա չկա, Իլհամ Ալիևը տարածաշրջանի ամենաառաջադեմ ղեկավարն է», իսկ Արցախում, իբր, «ամեն ինչ ընթանում է սրանց տրամագծորեն հակառակ»:

«Ի՞նչ ենք մենք անում դրա փոխարեն կամ դրա դիմաց: Ոչինչ չենք անում: Մենք, հանգիստ նստած, սպասում ենք, որովհետև զինադադարից հետո առաջացել է բավարարվածության զգացում, թե մենք մեր գործն արել ենք, մենք հաղթել ենք պատերազմում, մեզ էլ ուրիշ բան չի մնում անել, քան սպասել, թե երբ Ա‎դրբեջանը կհասունանա Ղարաբաղի միջազգային ճանաչման համար: Ես մոտ ապագայում այդ հասունացումը չեմ տեսնում, որովհետև Ադրբեջանում հակառակ գործընթացներ են տեղի ունենում. այդ երկրի ռազմատենչ հայտարարությունները, հակահայկական տրամադրությունների ստեղծումը, հային որպես հավերժական թշնամի ներկայացնող քարոզչությունը չեն խոսում այն մասին, որ Ա‎դրբեջանը առաջիկա տարիներին պատրաստվում է որոշակի փոխզիջումների գնալ Ղարաբաղի հարցում»,- ասաց ԼՂՀ ԱԺ նախագահը:

Ըստ նրա` այս տեղեկատվական պատերազմներում հայկական կողմը բավարարվում է ընդամենը տոն օրերին ինչ-որ բաներ ասելով և ամփոփելով: Ամենօրյա համակարգված աշխատանք չկա, ընդ որում` բոլոր ուղղություններով` դիվանագիտական, լրագրողական, քարոզչական, ինչպես նաև` հակաքարոզչական:

Ադրբեջանի քարոզչության հետևանքներն Աշոտ Ղուլյանը ներկայացրեց ադրբեջանական` «1 միլիոն փախստական» և «20% տարածք» հայտնի թեզերի օրինակներով: Այդ թեզերն այսօր գործածում են ոչ միայն ադրբեջանցիները, այլև որոշ միջազգային կազմակերպություններ և վերլուծական հաստատություններ:

«Իրականությունը բոլորովին հեռու է դրանից: Ո՛չ «1 մլն փախստական»-ն է ստույգ, ո՛չ էլ` «20% տարածք»-ը: Այսօր, այսպես ասենք, Ադրբեջանի վերահսկողությունից դուրս մնացած տարածքը կազմում է ընդամենը 8%: Եթե նախկին ԼՂԻՄ-ն էլ միացնում ենք դրան, առավելագույնը 13% է: 13% և «20%». միանգամայն տարբեր թվեր են: Կամ` «1 մլն փախստականներ»-ը. տարբեր միջազգային կազմակերպություններրի հաշվարկներով, հատկապես նրանց, որոնք հենց այդ փախստականներին, տեղահանված անձանց մարդասիրական օգնություն են առաքում, այդ անձանց` փախստականների թիվն Ադրբեջանում չի գերազանցում 650 հազարը: 650 հազար և «1 միլիոն»: Բայց մարդու ականջի համար լավ թվեր են, չէ՞` «երկրի տարածքի 20%-ը, այսինքն` 1/5-ը, կամ 1 միլիոնը 7 միլիոնանոց Ադրբեջանից, այսինքն` բնակչության 1/7-ը»,- ասաց Աշոտ Ղուլյանը:

Սրա փոխարեն` Արցախի բնակչության գրեթե 1/3-ը, այսինքն (ըստ վերջին մարդահամարի տվյալների)` երկրում բնակվող 143 հազար մարդուց ավելի քան 40 հազարն արցախյան գոյապայքարի ժամանակ տեղահանված անձինք են: Աշոտ Ղուլյանը նշեց, որ հայկական կողմը որևէ կերպ չի գործածում տեղահանվածների, ինչպես նաև հայկական գրավյալ տարածքների մասին տվյալները, մինչդեռ ԼՂՀ հռչակված տարածքի զգալի մաս ադրբեջանական օկուպացիայի տակ է` Շահումյանի շրջանն` ամբողջությամբ, Մարտակերտի և Մարտունու շրջանները` մասամբ:

«Շատ պարզ մեխանիզմով են գործում. ադրբեջանական լրատվամիջոցները ինչ-որ բան են գրում, դրսի լրատվամիջոցները նրանցից ինչ-որ քաղվածքներ են անում: Հետո ադրբեջանական լրատվամիջոցները սկսում են քաղվածքներ անել նույն այդ իրենց մատուցած լրատվությունից` արդեն արտասահմանյան մամուլում հրապարակված: Եվ ստացվում է, որ «անկողմնակալ» լրատվություն է հաղորդվում»,- ասաց խորհրդարանի նախագահը:

Նրա կարծիքով` սրան հակազդելու միակ միջոցը անընդհատ աշխարհին ճշմարտությունը ներկայացնելն է:

Հանդիպմանը ներկա մեկ այլ պաշտոնյայի` ԼՂՀ նախագահի աշխատակազմի տեղեկատվական վարչության պետ, քաղաքագետ Դավիթ Բաբայանի խոսքից, սակայն, պարզ դարձավ, որ հայկական կողմը լրատվամիջոցների գործունեության հետ կապված լուրջ խնդիրներ ունի անգամ Արցախի ներսում. նա նշեց, որ երկրի մոտ 1/3-ը չի կարողանում դիտել Արցախի հանրային հեռուստատեսությունը, որն օրական 3 ժամ է եթեր հեռարձակվում: Արցախի գյուղերի մեծ մասը չի ստանում նաև թերթեր: Սրա փոխարեն, քաղաքագետի խոսքերով, ԼՂՀ-ում, անգամ ՀՀ-ում կան վայրեր, որտեղ դիտում են ադրբեջանական հեռուստատեսություն, որի եթերաժամի առնվազն 30-40%-ը տրամադրվում է արցախյան հիմնախնդիրը հակահայկական դիրքից ներկայացնելուն:

«Բայց հիմա արդեն գործնական քայլեր են արվում, և առաջիկա 1-1,5 տարվա ընթացքում հեռուստատեսության հարցը 100%-ով կլուծվի»,- ասաց Դավիթ Բաբայանը:

Անվտանգություն` հոգեբանական և ջրային

Քաղաքագետ Դավիթ Բաբայանն անդրադարձավ արցախյան պատերազմի հոգեբանական նշանակությանը: Նա նշեց, որ դարեր շարունակ հայ ժողովուրդը ունեցել է զոհի բարդույթ, որն ամենից ուժգին դրսևորվեց Ցեղասպանությունից հետո: Սփյուռքահայերի մեծ մասն իր ազգային ինքնագիտակցությունը կարողացավ պահել` հենց այս գաղափարի վրա հիմնվելով: Չթերագնահատելով այդ գաղափարի դերը` Դավիթ Բաբայանն ընդգծեց, որ, այնուամենայնիվ, դա զոհի հոգեբանություն է, որը, ազգային ինքնագիտակցության հիմք լինելու դեպքում, ի վերջո տվյալ ազգին մղելու է ձուլման, քանի որ շատ ավելի լավ է քեզ նույնացնես հաղթող, քան պարտվող ազգի հետ:

«Ղարաբաղյան պատերազմը բոլոր, մասնավորապես հայրենիքում ապրող հայերի համար դարձավ այդ զոհի բարդույթից ձերբազատվելու լավագույն միջոց, որովհետև մենք ուժ գտանք կատարել այն, ինչն անհնար էր թվում»,- ասաց քաղաքագետը:

Նա նշեց, որ մի քանի հարյուրամյակի ընթացքում առաջին անգամ 40 հզ. քառ. կմ զուտ էթնիկ հայկական տարածքը վերահսկվում է հայերի կողմից: Եթե Ադրբեջանին հաջողվի վերահսկողություն հաստատել ազատագրված որոշ տարածքների նկատմամբ, և հայկական կողմը թուլանա, ապա, քաղաքագետի կարծիքով, զոհի բարդույթն անմիջապես նորից գլուխ կբարձրացնի ողջ հայության մեջ: «Եվ մենք ուղղակի չենք կարողանա նման հոգեբանությամբ ապրել»:

Իր ելույթում անդրադառնալով ազատագրված տարածքներին` քաղաքագետն ընդգծեց այն կենսական նշանակությունը, որն ունի ՀՀ-ն ու ԼՂՀ-ն իրար կապող Բերձորի (Լաչինի) միջանցքը: Ըստ Դավիթ Բաբայանի` կան տարածքներ, որոնց կարևորությունն անգամ է՛լ ավելի մեծ է: Օրինակ` Քարվաճառի (Քելբաջարի) շրջանը: Այս տարածքում սկիզբ են առնում ԼՂ-ի` նախկին ԼՂԻՄ-ի ջրային պաշարների 85%-ը, ՀՀ-ի Արփա և Որոտան գետերը, որոնք սնում են Սևանա լիճը: Վերջինն էլ իր հերթին պարունակում է ՀՀ ջրային պաշարների 80%-ը:

«Ո՞վ կարող է մեր անվտանգությունը երաշխավորել, եթե այս տարածքն անցնի հակառակորդի վերահսկողության տակ, և այնտեղ թունավորվեն այդ գետերն ու ջրերը: Իսկ այն, որ ադրբեջանցիները թունավորում էին ԼՂ-ի գետերը, փաստ է: Նույնիսկ ավելին, նրանք անընդհատ հայտարարում են, թե իբր «հայկական կողմը Քարվաճառի շրջանում թաղում է Մեծամորի ատոմակայանի թափոններ»: Սա չպետք է հասկացվի լոկ այն ենթատեքստով, որ նա ուղղակի քարոզչություն է անում, «արթանացնում է» միջազգային հանրությանը: Ո՛չ: Սա նշանակում է, որ վաղն Ադրբեջանը կարող է ռադիոակտիվ նյութերով թունավորել մեր գետերը և հետո ասել. «Դա մենք չենք արել: Դա դուք եք արել 15 տարվա ընթացքում` թափելով այդ թափոնները»: Շատ լուրջ են այս գործընթացները: Բայց կան բնագավառներ, որոնք անտեսված են հայկական քաղաքական մտքի կողմից»,- ասաց Դավիթ Բաբայանը:

Չճանաչվածության բարդույթ

Քաղաքագետը համոզված է, որ Արցախի հարցում Ադրբեջանը չի գնալու որևէ զիջման, ինչի համար կան օբյեկտիվ պատճառներ: Ադրբեջանցիները դեռևս չեն ձևավորվել որպես առանձին ազգ: Ադրբեջանում ապրող թալիշները, լեզգիները, աղվանները դեռևս չեն ձուլվել, չեն դարձել ադրբեջանցի: Հետևաբար, Ադրբեջանի կողմից ԼՂՀ-ի ճանաչումը կարող է այդ ազգերի շրջանում անկախություն ստանալու հույսեր արթնացնել: Մանավանդ, ըստ Դավիթ Բաբայանի, այդպիսի նախադեպեր եղել են, թեև թղթի վրա են մնացել: Օրինակ` թալիշները 20-րդ դարում երկու անգամ հռչակել են իրենց պետականությունը, իսկ լեզգիները Դաղստանում հռչակել են Լեզգիստանը:

Դավիթ Բաբայանն իր ելույթում մի քանի անգամ անդրադարձավ նաև ԼՂՀ-ի ճանաչան խնդրին: Նրա համոզմամբ, «մենք պիտի ձերբազատվենք չճանաչվածության բարդույթից», քանզի դա երկրորդական խնդիր է:

«Մենք ինչի՞ համար ենք ճանաչում ուզում: Ի՞նչ է դա տալիս մեր անվտանգությանը, ապագային, ժողովրդին: Արդյո՞ք մեր ամբողջ հայության նպատակն այն է, որ Ղարաբաղը ճանաչվի: Ո՛չ: Մեր նպատակն այն է, որ կարողանանք ապահովել հայ ժողովրդի գոյատևումը 21-րդ դարում: Սա՛ է գերխնդիրը: Մնացած ամենն ածանցյալ է այդ գերխնդրից: Այս պահի դրությամբ մենք կարողացել ենք ստեղծել մի համակարգ, որն ինչ-որ ձևով մեզ թույլ է տալիս պահպանել մեր գոյությունը: Մեզ համար ամենից կարևորն այն է, որ մենք ըմբռնենք, որ Ղարաբաղում իրոք որոշվում է հայ ժողովրդի բախտը` ոչ միայն տարածքային անվտանգության առումով, այլև` հոգեբանական»,- ասաց քաղաքագետը:

Սոնա Ավագյան
«Արարատ» Ռազմավարագիտական կենտրոնի Ամառային դպրոցի շրջանավարտ

«Ես ուսումնասիրում եմ իսլամագիտություն, քաղաքական իսլամ: Մեր երեք հարեւանները իսլամադավան պետություն են: Ինձ հետաքրքիր էին այդ երեքի քաղաքական նկրտումները Հայաստանի հանդեպ եւ հակառակը` Հայաստանի վերաբերմունքը այդ ամենին:

Բացի դրանից` շատ մեծ նպատակ ունեի վերլուծական մտածողությունս զարգացնել»,- ասաց Սմբատ Խաչատրյանը, ով ամիսներ առաջ ԵՊՀ արեւելագիտության ֆակուլտետի, իսկ այժմ` Կահիրեի պետական համալսարանի ուսանող է:

«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի կողմից կազմակերպված ամառային դպրոցը կարողացավ տալ նրան ակնկալվածը` տեղեկացված լինել աշխարհաքաղաքական նրբություններին, նաեւ` այդ ուղղությամբ վերլուծական մտածողություն:

«Հայաստանը եւ տարածաշրջանը արդի միջազգային քաղաքական համակարգում» մեկամսյա ամառային դպրոցի դասընթացներին մասնակցում էր քսանհինգ ուսանող, ովքեր շուրջ հարյուր դիմորդից ընտրվել էին հարցարզրույցով: Դասընթացներին մասնակցում էին հայաստանյան տարբեր կրթօջախների սաներ` լրագրողներ, քաղաքագետներ, երիտասարդ սպաներ, Սեւանի Վազգենյան հոգեւոր դպրանոցի ուսանողներ եւ այլն:

«Արարատ» ՌԿ տնօրեն, քաղաքական գիտությունների դոկտոր Արմեն Այվազյանը նշեց դպրոցի ստեղծման գլխավոր պահանջը. «Մեր դիտարկմամբ` հայ երիտասարդության շրջանում այսօր գոյություն ունի քաղաքական, ռազմավարական, ազգային անվտանգության բարդ խնդիրների վատ իմացություն կամ թյուրըմբռնում, ինչն էլ հաճախ օտար ուժերի կողմից օգտագործվում է Հայաստանի համար ոչ նպաստավոր ձեւերով»:

Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների գծով փորձագետ Կարեն Վրթանեսյանը մասնակցել է դիմորդների ընտրության փուլի հարցազրույցների անցկացմանը: Նա փաստեց այն հանգամանքը, որ հայ երիտասարդների մոտ բավականին ուժեղ է հայրենասիրական միջուկը, պարզապես բազմապիսի սեմինարների ու թրեյնինգների արդյունքում ստացած քարոզչական կեղծ թեզերը որոշակիորեն հասնում են իրենց նպատակին. «Չէի ասի, թե հայրենասիրական բաղադրիչը շատ վտանգված է, բայց բավականին տեղեկատվություն է լցված նրանց ուղեղները. փորձում են շեղել երիտասարդներին, իրականությունը խեղաթյուրել, իրական քաղաքական իրավիճակի մասին ամբողջապես սխալ տպավորություն ստեղծել»:

Ցավալի է, սակայն, հանդիպել են նաեւ մարդիկ, ովքեր խոսել են մեր` տարածքային «փոխզիջումների» մասին. «Օրինակ` մարդը կարող է 10-15 րոպե խոսել, թե տարածքները կամ նույնիսկ Արցախը հանձնելը ինչ մեծ հնարավորություններ կտա Հայաստանին: Բայց երբ խնդրում ես Արցախի շրջանները թվարկել, ուղղակի չգիտի, քարտեզի վրա էլ չի կարողանում գտնել: Սա, իհարկե, աբսուրդ է»:

Նաեւ նման փաստերը նկատի ունենալով` որոշվեց ամառային դասընթացների միջոցով երիտասարդներին ներկայացնել վերջին մեկուկես տասնամյակի հայ ազգային մտքի նվաճումները, ձեռքբերումները, որոնք հաճախ հասկանալի չեն հայ երիտասարդությանը:

Իսկ այն հարցին, թե կաթիլը ծովում համեմատությամբ` այս քսանհինգը մի քանի տասնյակ հազար ուսանողության շրջանում ի՞նչ դեր կարող են ունենալ, Ա. Այվազյանը պատասխանեց. «Նախ` մենք հույս ունենք, որ այս դպրոցը շարունակություն կունենա, եւ այս 25 հոգուն կգումարվի եւս քսանհինգը, ու այդպես շարունակ� Բայց այս մեկամսյա դասընթացն անցնող քսանհինգ հոգին էլ, կարծում եմ, կարող են որոշակի խնդիրներ լուծել` այդ գիտելիքներն իրենց միջավայրում տարածելով` գրավոր կամ բանավոր կերպով, եւ դրանք կիրառելով իրենց հետագա ուսման եւ աշխատանքի մեջ: Այս կաթիլը, ով գիտե, կարող է վճռորոշ պահին վճռական դեր կատարել»:

Պրոֆեսիոնալիզմ եւ հայրենասիրություն. այս սկզբունքներով են ընտրվել նաեւ դպրոցում դասավանդող դասախոսները` պատմության, աշխարհագրության, հայկական ճարտարապետության, երաժշտագիտության եւ այլ ոլորտներից:

Իսկ դասընթացներն անց են կացվել հետեւյալ թեմաներով. Հայկական հարց, Արցախյան հիմնախնդիր, մերօրյա հակամարտությունները եւ աշխարհառազմավարական իրավիճակը տարածաշրջանում, ազգային ինքնության եւ ազգայնականության հարցեր, միջազգային հարաբերություններ, անվտանգության խնդիրներ, հոգեբանական-տեղեկատվական պատերազմներ, քարոզչություն-հակաքարոզչություն, համացանցում անվտանգ եւ արդյունավետ աշխատանքի հիմունքներ եւ այլն:

Դպրոցի դասընթացներն ավարտվեցին եռօրյա շրջագայությամբ Արցախ, որի ընթացքում հանդիպումներ կազմակերպվեցին ԼՂՀ ԱԺ նախագահ Աշոտ Ղուլյանի, ԼՂՀ նախագահի աշխատակազմի տեղեկատվական վարչության պետ Դավիթ Բաբայանի, Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգեւ սրբազանի հետ: Ա. Ղուլյանն ընդգծեց նման դպրոցի կարեւորությունը` նշելով, որ այժմ Հայաստանում մեծ է ազգային իրական շահերը գիտակցող եւ պաշտպանող երիտասարդ կադրերի կարիքը:

Ի դեպ` հայրենանվեր գործունեության համար «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնը ԼՂՀ Ազգային Ժողովի կողմից պարգեւատրվեց Ղարաբաղյան ազգային-ազատագրական շարժման 20-ամյակին նվիրված մեդալով:

Ա. Ս.
Աղբյուրը: Երկիր

«Ըստ մեր մասնագետների, մասնավորապես պ. գ. դ. Համլետ Պետրոսյանի` այդ գրությունն արված է ոչ ուշ, քան 7-րդ դարում: Նա ասում է` 5-6-րդ դարերում, հնարավոր է նաև` 7-րդ դարում»,- նշում է Վարդգես Սա‎ֆարյանը:

Արձանագրությունն արված է 7սմ տրամագիծ ունեցող կավե սկավառակի վրա: Սկավառակի մի կողմում հավասարաթև խաչ է, «որի վրա երկու տառ է, որը նշանակում է Աստված»: Մյուս կողմում փորագրված է տղամարդու գլուխ և գրված. «Ես Վաչ Ծառայ Տեառն Աստուծոյ»: «Վաչ» բառի շարունակությունը ջնջված է: Հնագետ Վարդգես Սա‎ֆարյանը կարծում է, որ «Վաչ»-ը «Վաչագան» կամ «Վաչե» անունների սկզբնամասն է: Նրա խոսքերով, պեղված սկավառակը կարող էր նվիրատվական նշանակություն ունենալ և նվիրված լինել եկեղեցուն: Մյուս կողմից էլ` սկավառակի ներքևի մասում եղած անցքը թույլ է տալիս ենթադրել, որ գտածոն եղել է իշխանի կնիք և դրվել է հատուկ տեղում, քանի որ այն անցքից կախելու դեպքում հակառակ ուղղությամբ կլինի: Հնագետն ասաց, որ նշյալ ժամանակահատվածում Արցախում ապրել են Վաչե և Վաչագան անունով իշխաններ, որոնցից մեկին և կարող էր պատկանել կնիքը:

«Սա այս տարածքում մեր ամենից մեծ գտածոն է»,- ասաց Վարդգես Սաֆարյանը` հավելելով, որ կավե սկավառակն արդեն ուղարկվել է Երևան, որտեղ մշակվելու է: Այնուհետև գտածոն հանձնվելու է Ստեփանակերտի թանգարանին:

Նշենք նաև, որ Վարդգես Սա‎ֆարյանի հետ հանդիպումը կայացել էր «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի կազմակերպած ամառային դպրոցի շրջանակներում: Կենտրոնը հուլիսի 1-ից Երևանում կազմակերպեց «Հայաստանը և տարածաշրջանը արդի միջազգային քաղաքական համակարգում» խորագրով մեկամսյա դասընթացներ, որոնց շրջանակներում օգոստոսի 29-ից 31-ը ուսանողներն այցելեցին Արցախի տարբեր վայրեր: Դասընթացների թեմաներն էին. Հայկական հարց, արցախյան հիմնախնդիր, մերօրյա հակամարտությունները և աշխարհառազմավարական իրավիճակը տարածաշրջանում, ազգային ինքնություն, միջազգային հարաբերություններ, անվտանգության խնդիրներ, հոգեբանական-տեղեկատվական պատերազմներ, քարոզչություն-հակաքարոզչություն, համացանցում անվտանգ և արդյունավետ աշխատանքի հիմունքներ և այլն:


Սոնա Ավագյան
ԵՊՀ ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետի մագիստրատուրայի 2-րդ կուրսի ուսանող,
«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի ամառային դպրոցի շրջանավարտ

Ա. Այվազյանը նշում է. «Մենք ծրագրել ենք ամառային դպրոցի միջոցով երիտասարդներին ներկայացնել վերջին մեկուկես տասնամյակի հայ ազգային մտքի նվաճումները, ձեռքբերումները, որոնք հաճախ հասկանալի չեն հայ երիտասարդությանը: Պետական կրթական համակարգը փոքր-ինչ ավելի իներցիոն է` ավելի ուշ է արձագանքում այն ահռելի փոփոխություններին, որոնք տեղի են ունենում աշխարհում: Այսպիսով օժանդակում ենք մեր պետական կրթական համակարգին, որպեսզի հայ երիտասարդությունը պետական շահերը ավելի ճիշտ ընկալի»:

Ամառային դպրոցի շրջանակներում ուսանողներին մատուցվեցին հետևյալ թեմաներով դասընթացներ.
• Տարածաշրջանային մերօրյա հակամարտությունների պատմաքաղաքական արմատները, ներառյալ պատմական ժողովրդագրության և աշխարհագրության հիմնահարցեր.
• Ազգային ինքնություն, ազգայնականություն. հայկական և օտար փորձի վերլուծություն.
• Ներկա աշխարհառազմավարական իրավիճակը տարածաշրջանում, միջազգային հարաբերություններ, անվտանգության խնդիրներ.
• Հոգեբանական/տեղեկատվական պատերազմներ, քարոզչություն-հակաքարոզչություն, PR և հասարակական կարծիքի ձևավորում.
• Համացանցում (Internet) անվտանգ և արդյունավետ աշխատանքի հիմունքներ, տեղեկատվության տարածում։
Ամառային դպրոցի դասընթացների ընթացքում ուսանողները հանդիպեցին ՀՀ Պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանի, գրող, հրապարակախոս Զորի Բալայանի, ԼՂՀ Ազգային ժողովի նախագահ Աշոտ Ղուլյանի, Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգև Սրբազանի և գիտական, քաղաքական, ռազմական ու հասարակական ոլորտի հայտնի այլ ներկայացուցիչների հետ:

Դպրոցի դասընթացների ժամանակ անցկացվում էր նաև գործնական աշխատանք, երբ ուսանողները ուսումնասիրություններ էին անում և ելույթներ պատրաստում ռազմավարական նշանակություն ունեցող մի շարք թեմաների շուրջ: «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնը դրանք շուտով կհրատարակի առանձին ժողովածուով:

Սևանի Վազգենյան հոգևոր դպրանոցի սան Դավիթ Թորոսյանը պատմում է, որ դասընթացներին մասնակցելու իր գլխավոր նպատակն է, որպես եկեղեցու ապագա սպասավոր, ավելի լավ հասկանալ տարածաշրջանում տեղի ունեցող գործընթացները, ավելի լայն պատկերացում կազմել հայոց պետականության և ինքնության պահպանման ու ամրապնդման խնդիրների և անելիքների մասին:

-Դպրոցն ինձ տվեց ազգային ինքնագիտակցության ոգու բարձրացում, Հայաստանը միշտ պաշտպանելու կամք,- շարունակում է Դ. Թորոսյանը:

Իսկ ԵՊՀ Արևելագիտության ֆակուլտետի, արաբագագիտության բաժնի ուսանող Սմբատ Խաչատրյանը ամառային դպրոցին դիմելու պատճառներից նշում է, որ ուսումնասիրելով իսլամագիտություն, քաղաքական իսլամ, այդ դասընթացներն օգնեցին ավելի լավ համակարգել գիտելիքները և զարգացնել վերլուծական մտածելակերպ:

Դպրոցի դասընթացներն ավարտվեցին շրջանավարտների այցելությամբ Արցախ, այդ թվում` Արցախի պատմամշակութային հայտնի հուշարձաններ: Ուսանողները այցելեցին ազատագրված տարածքներից մեկում վերջերս հայտնաբերված 5-րդ դարի հայկական եկեղեցի, որը հերթական ապացույցն էր այդ տարածքների հայկականության: Ուսանողները եղան Տիգրան Մեծի հիմնադրած Տիգրանակերտ քաղաքում, Գանձասարում, Շուշիում, Ստեփանակերտում և այլ վայրերում:

ԼՂՀ Ազգային ժողովում հանդիպման ժամանակ Արցախի ներկա հիմնախնդիրներն ու ձեռքբերումները ներկայացրեց ԼՂՀ Ազգային ժողովի նախագահ Աշոտ Ղուլյանը: Նա ընդգծեց նման դպրոցի կարևորությունը, որպես պաշտոնյա նշելով, որ իրենց մոտ և ընդհանրապես Հայաստանում այժմ մեծ է ազգային իրական շահերը գիտակցող և պաշտպանող երիտասարդ մտավորականների կարիքը, որոնց պատրաստմամբ զբաղվում է «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնը:

Ստեփանակերտում կենտրոնի ուսանողների համար դասախոսություններով հանդես եկավ նաև ԼՂՀ նախագահի աշխատակազմի տեղեկատվական վարչության պետ Դավիթ Բաբայանը. նա ներկայացրեց արցախյան հիմնախնդիրը թուրք-ադրբեջանական տեղեկատվական պատերազմների և մի շարք այլ ռազմավարական նշանակություն ունեցող հարցերի համատեքստում:

Հանդիպման ավարտին ԼՂՀ Ազգային ժողովի նախագահ Աշոտ Ղուլյանը «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնին պարգևատրեց Ղարաբաղյան ազգային ազատագրական շարժման 20-ամյակին նվիրված մեդալով:

Արցախ այցելության վերջին օրը, ամառային դպրոցի շրջանավարտները ներկա գտնվեցնին Շուշիի Սբ. Ղազանչեցոց եկեղեկու կիրակնօրյա պատարագին, որից հետո նրանց հետ զրուցեց արցախյան թեմի առաջնորդ Պարգև Սրբազանը` խոսելով հեգևոր անվտանգության խնդիրների շուրջ:

«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի տնօրեն Արմեն Այվազյանը նշում է, որ հնարավորության դեպքում դպրոցը շարունակական դարձնելու ծրագրեր կան, քանի որ արձագանքները շատ դրական են և անհրաժեշտությունը` մեծ:

Отметив важность данной инициативы, спикер Национального Собрания подчеркнул практическое значение формирования нового поколения армянских политологов, международников и журналистов. Ашот Гулян остановился на нынешнем этапе урегулирования нагорно-карабахского конфликта, новых реалиях на Южном Кавказе. Он ответил на вопросы присутствующих, которые касались различных аспектов внутренней и внешней политики НКР.

Постоянный адрес новости: www.regnum.ru/news/1048632.html

Արցախը Ադրբեջանից էլ շուտ է անկախացել և երբեք անկախ Ադրբեջանի մաս չի կազմել: Այսպիսի հայտարարություն արեց ՀՀ Պաշտպանության նախարար Սեյրան Օհանյանը հուլիսի 28-ին «Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի ամառային դպրոցի ուսանողների հետ կայացած հանդիպման ժամանակ: «Արարատ» կենտրոնը հուլիսի 1-ից Երևանում կազմակերպեց «Հայաստանը և տարածաշրջանը արդի միջազգային քաղաքական համակարգում» խորագրով մեկամսյա դասընթացներ, որոնց մասնակցեց տարբեր բուհերի 25 ուսանող: Դասընթացներին քննարկվեցին հետևյալ թեմաները. Հայկական հարց, Արցախյան հիմնախնդիր, մերօրյա հակամարտությունները և աշխարհառազմավարական իրավիճակը տարածաշրջանում, ազգային ինքնության և ազգայնականության հարցեր, միջազգային հարաբերություններ, անվտանգության խնդիրներ, հոգեբանական-տեղեկատվական պատերազմներ, քարոզչություն-հակաքարոզչություն, համացանցում անվտանգ և արդյունավետ աշխատանքի հիմունքներ և այլն:

Ամառային դպրոցի ուսանողների հետ հանդիպմանն անդրադառնալով արցախյան գոյապայքարի ժամանակ հայկական ուժերի ազատագրած յոթ շրջանների նկատմամբ Ադրբեջանի հավակնություններին` Պաշտպանության նախարարը նշեց. «Ադրբեջանի հավակնությունները շատ մեծ են: Միշտ էլ մեծ են եղել: Բայց միշտ չի եղել, որ իրենց հավակնությունները համապատասխանել են մեր նպատակներին, մեր խնդիրներին: Ես միշտ էլ ասում եմ, որ հայ ժողովուրդը և Հայաստանը, Արցախը միշտ էլ մարտնչելու է յուրաքանչյուր թիզ հողի համար և Հայաստանի Հանրապետության նկատմամբ ագրեսիայի դեպքում միշտ պետք է արժանի հակահարված տա և այն բնագծերը, որոնք այսօր գոյություն ունեն, պաշտպանի մինչև վերջ»:

Սեյրան Օհանյանը ընդգծեց, որ յոթ շրջաններն ազատագրվել են ոչ ինքնանպատակ, այլ որպեսզի անվտանգության գոտի ստեղծեն Արցախի շուրջ, և արցախահայությունը հեռու լինի մարտական գործողություններից:

«Այստեղ Գարեգին Նժդեհի խոսքերը կարող եմ ասել. «Հայրենիքս ես եմ, ընտանիքս, ազգս, մայրենիս և այն տարածքները, որ կհասցնեն իմ զենքի փառքը»: Այդ տարածքները պահպանվելու են այնքան ժամանակ, մինչև Արցախի հարցը իր վերջնական լուծումը չստանա: Այսօր Ադրբեջանն ասում է. «Մենք ուժի միջոցով ենք լուծելու Արցախի հարցը»: Ուժի միջոցով Արցախի հարցը լուծված է»,- նշեց Պաշտպանության նախարարը` հավելելով, որ այժմ խնդիրը պետք է դիվանագիտորեն իր վերջնական լուծումը ստանա:

Ամառային դպրոցի ուսանողներին հետաքրքրում էին տարբեր խնդիրներ, մասնավորապես Հայաստանի դեմ Ադրբեջանի և Թուրքիայի վարած տեղեկատվական-հոգեբանական պատերազմները: Ուսանողներն ընդգծեցին, որ տեղեկատվական պատերազմներում Հայաստանի դրսևորած կրավորականությունը բացասաբար է ազդում հայ հանրության վրա, իսկ Ադրբեջանի ռազմատենչ հայտարարությունները, այսպես ասած, «ոգևորում են» ադրբեջանցիներին: Նախարարը համաձայնեց ուսանողների հետ, որ «այդ համակարգում մենք կաղում ենք», և ագրեսորը, որը լայնածավալ հարձակումներ սկսեց Արցախի դեմ, այսօր Հայաստանին է որպես ագրեսոր ներկայացնում: Միաժամանակ նա ասաց. «Ճիշտ է` մենք քիչ ենք պատասխանում: Հիմնականում պատասխանում ենք իրենց այն հարցերին, որոնք ծանր նշանակություն ունեն, առաջին հերթին այն նկատառումով, որ խոսքով չէ, որ մարդ պետք է ապացուցի կռվելուն իր պատրաստ լինելը, դա պատերազմի դաշտում կպարզվի»:

Սեյրան Օհանյանի խոսքերով Ադրբեջանը նման ագրեսիվ հայտարարություններ անում է` սկսած 1988թ.-ից: Այն ժամանակ ևս ադրբեջանական ուժերը քանակային առումով առավելություն ունեին հայկական ուժերի նկատմամբ, սակայն փաստ է, որ հայ ժողովուրդը համախմբվեց և հաղթեց ազատագրական պատերազմում:

«Իրենց այդ հայտարարությունները իհարկե մեզ էլ են մտահոգում: Մենք էլ ենք համապատասխան աշխատանք կատարում, որպեսզի բանակը լինի մարտունակ և համալրված սպառազինությամբ ու ռազմական տեխնիկայով, իհարկե ոչ այն տեմպերով, որոնք իրենք ունեն: Ես ասել էի, որ դա մի կողմից էլ մեզ ավելի է ոգևորում այն առումով, որ պետք է համախմբված լինենք և իրենց յուրաքանչյուր այդ քանակական տվյալներին դիմագրավենք մեր որակական չափանիշներով»,- ասաց Պաշտպանության նախարարը:

Անդրադառնալով տեղեկատվական անվտանգության ոլորտում կատարվող աշխատանքներին` նա նաև տեղեկացրեց, որ մշակվել է բանակին վերաբերող հայեցակարգ, որը պետք է մաս կազմի պետության մեջ գործող ընդհանուր տեղեկատվական համակարգի հայեցակարգին, ինչպես նաև պետք է լուրջ աշխատանք կատարել տեղեկատվական համակարգում գործող համապատասխան կառույց ստեղծելու ուղղությամբ:

Սոնա Ավագյան
«Արարատ» ռազմավարագիտական կենտրոնի
ամառային դպրոցի ուսանող

According to Ararat Center Director Armen Ayvazyan, most of Armenia’s youth lack a basic understanding of the nuanced security issues confronting the nation – a serious problem in a country that already relies heavily on foreign research and intelligence. According to Ayvazyan, such information is often flawed or focused on the reporting nation’s concerns rather than Armenia’s .

“We need to be able to analyze our own Armenian issues independently,” Ayvazyan says. “Otherwise, we will be supplied with insufficient analysis. The current program aims to provide young Armenians, perhaps for the first time, with the latest and most recent products of Armenian thought on our strategic, security, and historical issues.”

The course serves 25 Armenian students and recent graduates between the ages of 19 and 28. The participants come from International Relations, History, and Journalism departments of the country’s universities. More than a dozen professors from a range of academic fields are working with these students throughout the month, lending their insight and expertise.

Based in Yerevan, the Ararat Center for Strategic Studies opened in 2006. Its aim is to promote discussion and professional-level public debate on strategic and security issues as they apply to Armenia’s international, regional, and domestic affairs. In particular, it aims to address Armenia’s lack of a strategic school of thought and its dearth of independent academic resources committed to analyzing international and security policy. The Tufenkian Foundation helped launch the Center, and continues as one of its principal sponsors.

Source: Tufenkian

Կարևոր է նշել, որ մրցութային տեղերի քանակը սահմանափակված է քսանով, սակայն կցանկանայինք կենտրոնի նմանատիպ այլ միջոցառումներում ներգրավել այս մրցույթով չանցած, բայց մեր կարծիքով մասնագիտական զգալի ներուժ ունեցող դիմորդներից շատերին։Այժմ դիտարկվում է մրցույթով չանցած դիմորդների` առանձին կրթական միջոցառումներին (կինոդիտումներ, քննարկումներ, առանձին դասախոսություններ) մասնակցելու հարցը։ Հուսով ենք` մոտ ապագայում կկարողանանք ավելի ստույգ տեղեկատվություն տրամադրել սպասվելիք միջոցառումների վերաբերյալ։

Լրացուցիչ տեղեկությունների համար հետևեք այս կայքում պարբերաբար տեղադրվող նորություններին։

Ծրագրի նպատակներն են` արդի միջազգային հարաբերությունների համատեքստում Հայաստանի և տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական իրավիճակի բազմակողմանի քննական լուսաբանումն ու ուսուցումը, ինչպես նաև ուսանողների վերլուծական կարողությունների զարգացումը:

Առաջարկվող դասընթացներն են.

Տարածաշրջանային մերօրյա հակամարտությունների պատմաքաղաքական արմատները, ներառյալ պատմական ժողովրդագրության և աշխարհագրության հիմնահարցեր.
Ազգային ինքնություն, ազգայնականություն. հայկական և օտար փորձի վերլուծություն.
Ներկա աշխարհառազմավարական իրավիճակը տարածաշրջանում, միջազգային հարաբերություններ, անվտանգության խնդիրներ.
Հոգեբանական/տեղեկատվական պատերազմներ, քարոզչություն-հակաքարոզչություն, PR և հասարակական կարծիքի ձևավորում.
Համացանցում (Internet) անվտանգ և արդյունավետ աշխատանքի հիմունքներ, տեղեկատվության տարածում։
Դասընթացները վարում են քաղաքագիտության, սոցիոլոգիայի, հոգեբանության, պատմության և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների առաջատար մասնագետներ։ Դասախոսություններին զուգահեռ կանցկացվեն սեմինար-պարապմունքներ՝ գործնական աշխատանքներ, քննարկումներ, կինոդիտումներ։ Ամառային դպրոցն անվճար է։

Ուսանողներն ընտրվել են մրցութային սկզբունքով` դիմումում ներկայացված տվյալների և հարցազրույցի արդյունքների հիման վրա։